خانه / پیشنهاد تحریریه / بررسی کتاب «مطالعاتی درباب تاریخ کُردی: امپراتوری، قومیت و هویت»

بررسی کتاب «مطالعاتی درباب تاریخ کُردی: امپراتوری، قومیت و هویت»

شناسنامه: مطالعاتی درباب تاریخ کُردی: امپراتوری، قومیت و هویت، ژین ریس باجلان، سارا زندی کریمی (ویراستاران)، انتشارات راتلج، لندن،  ۲۰۱۵. 

این کتاب دربرگیرنده مجموعه مقالاتی است که ابتدا در شماره ویژەای از مجله “مطالعات ایرانی” با عنوان ” کُردها و تاریخشان: دیدگاه‌هایی جدید” با ویراستاری مشترک ژین ریس باجلان و سارا زندی کریمی چاپ و منتشر شده اند.

فصل نخست با مقدمه ویراستاران درباب نحوە گزینش و چینش مقالات و هدف از گردآوری و تدوین آنها ذیل یک کتاب، آغاز می‌شود.

فصل دوم به گفتاری از جیمس بوریس با عنوان ” کاربرد واژه «کُرد» در منابع عربی میانه” اختصاص دارد. وی دو دوره از کاربرد واژه «کُرد» را از هم متمایز می کند: دوره نخست، برهه مقارن با “رویارویی عرب و عجم” و پیوندیافته با مفاهیم ” کوچروی ـ بدویت و اعرابی”، و دوره دوم، دوره تکوین واژه «کُرد» به مثابه یک عنوان قومی در میان سایر گروههاست… استحکام نظری و کاربست انتقادی منابع گوناگون، این نوشتار را به مقاله ارزشمندی بدل کرده است.

فصل سوم به قلم مایکل لیزنبرگ، ذیل عنوان “علی تَرَماخی و بومی سازی آموزش مکتبخانه ای در کردستان” به بررسی ظهور ” ایدئولوژی های زبانی نوین” در قرن هیجدهم میلادی، به مثابه “یکی از پیش شرط های اساسی ملی گرایی زبان محور” پرداخته است. مطالعه بر کتابِ “تَصریف” علی تَرَماخی… تمرکز دارد.

فصل چهارم به قلم صبری آتش، پژوهشی ست بسیار دقیق و جامع در مورد شورش نقشبندیه‌ی شیخ عبیدالله نهری (۱۸۸۰-۱۸۸۱م). بخش نخست مقاله روایت جامعی ست از این شورش، در حالی که بخش دوم آن پرداختی تحلیلی است که انگیزه های شیخ عبیدالله نهری و سایر جنبه های جنبش را واکاوی می کند.

در فصل پنجم، هارون یلماز به مطالعه “برآمدن کردستان سرخ”، در ناحیه کُردنشین منطقه لاچین جمهوری آذربایجان، طی دو دهه نخست اتحاد جماهیر شوروی می پردازد. عنوان این اثر تاحدودی گمراه کننده است زیرا عمدتاً بر توسعه آموزش زبان کُردی در جمهوری سوسیالستی شورایی آذربایجان تمرکز دارد.

در فصل ششم، سرهات بُزکورت ” تداوم و انقطاع” در سیاست های اسکان کردها در دوره پایانی عثمانی و دوران آغازین جمهوری را مطالعه می کند. او بطور خاص به بررسی تطبیقی دو مجموعه اسناد قانون اساسی؛ دستور العمل مصوب ۱۹۱۶م توسط کمیته اتحاد و پیشرفت، و قانون ۱۹۳۴م درباره سیاست های اسکان حکومت جمهوری ترکیه، می پردازد.

در فصل هفت، جوردی تجل فعالیت های فرهنگی روشنفکران برجسته کُرد در تبعید و روابط آنها با مقامات فرانسوی را در سوریه تحلیل می کند. نویسنده معتقد است، پس از شکست شورش آرارات (۱۹۲۶-۱۹۳۰م)، این روشنفکران ” یک رنسانس فرهنگی کُردی” در مدل ارمنی، برپا کردند،… که با برنامه های ماموران سرویس اطلاعاتی فرانسه، همخوانی کامل داشت.

به طور کلی در مورد آثار گردآوری شده در این کتاب می توان گفت: در حالی که ممکن است این مجموعه مقالات به دلیل طیف تاریخی درازدامن آنها در نگاه اول فاقد وحدت و همگونی به نظر برسند، اما مساله اصلی و محوری آن، یعنی شیوه نگارش تاریخ کُردها با روش های نوین، بە صراحت در تمام کتاب موجود است. در فصل های مختلف، نویسندگان تلاش دارند تا با روش های نوین پرسش های قدیمی و کهن را ارزیابی کنند، که ثابت می کنند رویکرد بسیار حائز اهمیتی است. با این وجود، کتاب از مقدمه مفصلی سود می برد که به طرز واضحی فصل های مختلف را بهم پیوند می دهد. کتاب دارای برخی کاستی های ویرایشی نیز می باشد. تاریخ کُردی هنوز عرصه یی نوپاست، که برخی دوره ها در آن نسبت به دوران دیگر بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند. از این منظر، دامنه وسیع زمانی و مضمونی این کتاب، مسلماً یکی از نقاط قوت آن می باشد، که با مسائل و پرسش های بسیاری که بر می انگیزاند، نقطه شروع مناسبی برای تحقیقات بیشتر به شمار می رود.

کاری از سرویس ترجمه خانه کتاب کُردی

دانلود کامل بررسی کتاب

! هر نوع بازنشر این متن با ذکر منبع «سایت خانه کتاب کردی” مجاز است.

درباره‌ی خانه کتاب کُردی

همچنین ببینید

روایت خواندنی فرهاد گوران از کوچ شامار

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *