خانه / پێشنیاری ده‌سته‌ی نووسه‌ران / “موضع” به مثابه مقدمه

“موضع” به مثابه مقدمه

“موضع” به مثابه مقدمه

دکتر محمد حقمرادی

پیدایی مدرنیته به همراه فرم­های سیاسی و اقتصادی متناظر با آن، جامعه‏ی کوردستان را در وضعیتی بحرانی قرار داد که تاریخِ اکنونِ آن را به نوعی متعین ساخته است. وضعیت پروبلماتیکی که اکنون با آن مواجه هستیم، اندیشیدن به آن را نیز ممکن کرده است. وضعیتی که تلاش برای پاسخ­‏دادن و اندیشیدن برای توضیح­پذیرکردن آن، به اضطراری گریزناپذیر تبدیل شده است. در عین حال، نظام معرفتی­ای که حول این وضعیت وجود دارد و سرگرم تحلیل و توضیح آن است به نظر می­رسد صرفاً نسبتی گمراه ‏کننده و تقلیل­گرایانه با آن دارد و شاید بتوان گفت در بنیاد، بر رؤیت­ناپذیرکردن این وضعیت پروبلماتیک یا مسئله­زدایی از آن تکوین یافته است. مسئله­مندکردن این وضعیت، نیازمند مسئله­مندکردن نظام دانشی است که درباره‏ی آن نظرورزی می‏کند. مواجهه با این نظام دانش، که خود بخشی از این وضعیت مسئله­مند است و پروبلماتیک­کردن آن، بخشی از استراتژی­ای است که “موضع” به خاطر آن تأسیس شده است. با این وجود، برای فهم وضعیت خویش و اندیشیدنِ متفاوت و یافتن خطوط گریز، با معضل و بحران مفهومی و نظری مواجه هستیم؛ به عبارت دیگر، ما فاقد دستگاه نظری و مفهومی لازم برای فهم وضعیت اکنون خویش و تحلیل تاریخی و انتقادی آن هستیم. از اینرو با کاربرد پرتکرار مفاهیمی مانند سرکوب، استعمار، سرمایه­داری، ملت-دولت و ناسیونالیسم به شیوه‏ای کلی­گرایانه، رتوریک و تقلیل­گرایانه، گونه‏ای صورت­بندی از مسائل ارائه داده است که خصلتی ایدئولوژیک یافته است؛ زیرا فهم اکنون و چگونگیِ شدنِ ما را در تاریخ معاصر توضیح نمی‏دهد و به نوعی آن را پنهان و از دسترس خارج می­کند. اندیشیدن در دایره­ی این نظام دانش، منطق تكرارِ متفاوت رخدادهای تاریخی، شکست­ها و کلیت تاریخیِ این هستی اجتماعی را غیر قابل توضیح می­کند و در مسئله­مندکردن آن ناتوان است و صرفاً صورتبندی ایدئولوژیکِ از این تاریخ را ممکن می‏کند. بطور کلی، چون نظام دانش مسلط، اساساً نسبت بسیار اندکی با توضیح و فهم تاریخیِ این جامعه و تحلیل وضعیت اکنون آن دارد وضعیت جامعۀ ما را با نوعی تعلیق هستی‏ شناختی مواجه ساخته است. به عبارت دیگر، هستی اجتماعی و روندهای حاکم بر آن تعلیق شده است. فهم این وضعیت، استراتژی­ها و نظام دانش پیوسته با آن، تنها در نسبت با قدرت امکانپذیر می­شود. همانطور که دلوز می­گوید، معنای امور را درنخواهیم یافت مگر آنکه بفهمیم چه نیرویی آن را تصاحب می­کند، از آن بهره­برداری می­کند، آن را تصرف و تسخیر می­کند و یا به میانجی آن خود را به بیان در می­آورد.

رویکرد غالب تحلیل­های متأثر از نظم دانش مستقر که درباره جامعه کوردستان نظرورزی کرده­اند، هیچ نوع شأن و استقلالی معرفت­شناختی برای اندیشیدن در باب این هستی اجتماعی قائل نیستند، چرا که در ذیل خود، این جامعه را تنها به مثابه یک موضوع، مورد تأمل قرار می­دهند. در عین حال، متناظر با این موضع، تحلیل‏های ژورنالیستی، شبه روشنفکرانه، خُلقیات‏نویسانه و عامه­گرایانه­ی موجود در فضای فکری جامعه‏ی کوردستان، عموماً به شیوه‏ای سلبی و با آویختن به متن «دیگری» و یا از رهگذر  نقد گفتمان‏ها و نظام دانش مسلط، به صورتبندی مسائل پرداخته‏اند. این در حالی است که تأسیس معرفت شناختی مسئله‏ی کورد، نه با آویختن آن به مسئله یا موضوعات دیگر و یا توضیح آن در نسبت با آنها، بلکه با در مرکز قراردادن آن امکانپذیر می­شود.به عبارت دیگر، دانش اجتماعی حول «مسئله­ی ملی» شکل می­گیرد.”موضع” بر بنیاد دانش اجتماعی موجود، تلاش برای تأسیس معرفت­شناختی مسئله‏ی کورد و وضعیت کلی­ای که درگیر آن است را در کانون دغدغه­های نظری خود قرار داده است و به شیوه‏ی اندیشه­ورزانه خود را درگیر این “جنگ مواضع” می سازد.

تلاش برای گذار از تحلیلها و تاریخ­نگاریهای شرق شناسانه، مرکزگرایانه، ناسیونالیستی، عامه گرایانه، و خلق­وخوگرایانه و توجه به مختصات  جامعه‏شناختی و بنیان‏های ماتریالیستی روندهای اجتماعی جامعه‏ی کوردستان، برای تأسیس علوم اجتماعی­ای که اینجا و اکنون، درگیر فهم این جامعه است؛ امری گریزناپذیر است. از این رو، بخشی از هر کار تاریخی ـ انتقادی، همانا واسازی ادبیات و گرامری است که در مورد جامعه‏ی کوردستان تکوین یافته و در نسبت با آن آرشیوی را تولید کرده است.

نقد رویکردهای معرفت‏شناختی تنها به دلیل هستی‏شناسیِ مشخصی که ارائه می­کنند نیست، بلکه به واسطه سیاست و پراتیکی که ممکن می­کنند نیز حائز اهمیت هستند. بنابراین، اندیشیدنِ صبورانه برای مقابله با شر، گریز از شکست و کاهش رنج، نه صرفاً به عنوان امری اخلاقی بلکه به عنوان نوعی استراتژی فکری و سیاسی، امری ناگزیر است تا به دور از رمانتیسیسم سیاسی، پراکتیسی آفریده شود که متضمن آزادی و برابری باشد.

کتاب «سوز فراق؛ زندگی، اندیشه و سلوک مولوی کُردی» اثر دکتر جمال احمدی در ٢٣١ صفحه باقیمت ١٥٠هزار تومان توسط انتشارات “آلای روناکی” منتشر و روانه بازار نشر شده است.

  https://t.me/kurdishbookhouse

 هر نوع بازنشر این متن با ذکر منبع «خانه کتاب کُردی» مجاز است.

درباره‌ی ماڵی کتێبی کوردی

همچنین ببینید

کتاو دەستوور زوان کوردی لەکی ڤەباوەت ڕێزوان لەکی چاپ و ڤڵارا بی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *