خانه / پێشنیاری ده‌سته‌ی نووسه‌ران / کتاب «سوز فراق؛ زندگی، اندیشه و سلوک مولوی کُردی» اثر دکتر جمال احمدی روانه بازار نشر شد

کتاب «سوز فراق؛ زندگی، اندیشه و سلوک مولوی کُردی» اثر دکتر جمال احمدی روانه بازار نشر شد

کتاب «سوز فراق؛ زندگی، اندیشه و سلوک مولوی کُردی» اثر دکتر جمال احمدی روانه بازار نشر شد

دکتر جمال احمدی

هيچ وقت دليلش را ندانستم که چطور شد و چه اتّفاقي رخ داد که به مولوي علاقه­مند شدم، شايد به طور ناخودآگاه، هم­نامي با عارف بزرگ، مولوي بلخي بوده باشد، اما به خوبي مي­دانم از زماني که مطالعات در ادبيات کردي را آغاز کردم، چهرۀ مولوي براي من هميشه نسبت به ديگر صداها و چهره­ها متفاوت مي­نمود. با آنکه چندان با زبان هورامي آشنايي نداشتم، اما هر از گاهي که شعري از اشعار هورامي مولوي را مي­خواندم و به کمک ترجمه­هايي که شده بود، به معنا و مفهوم آن پي­مي­بردم، بيش از پيش تفاوت اين روح بزرگ با ديگران را حس مي­کردم. تمامي تلاش خود را به کار بستم تا با دنياي مولوي آشنا شوم. به همين منظور مقالات و کتابها و نوشته­هايي را که در اين زمينه نوشته شده بود مطالعه کردم. مخصوصاً منظومه­هاي کلامي او را در حد بضاعت مي­خواندم و هرقدر که پيش­تر مي­رفتم، بيشتر عظمت اين شاعرِ عارفِ عالِم، مرا مسحور خود مي­ساخت. کاوشهايم را در دنياي او ادامه دادم. سالها پيش در سال ۱۳۸۵ کتاب کوچکي را از محمد ملاکريم دربارۀ مولوي به فارسي ترجمه کرده، روانۀ بازارِ علاقه­مندان به مولوي کردم. پس از مدتي کتاب ارزشمند و رسالۀ دکتري انور قادر محمد، از استادان دانشگاه سليمانيه و مولوي شناس مشهور، با نام «غزليات شاعر بزرگ کرد، مولوي» را از زبان کردي به فارسي ترجمه کردم و در سال ۱۳۸۹ چاپ و منتشر شد. اين اثر انور قادر محمد، شايد بهترين کتابي است که به تحليل محتوايِ ديوان هورامي مولوي پرداخته بود. پس از مدّتي احساس کردم که شهرت و آوازۀ مولوي در ميان بسياري از مردم صرفاً به عنوان شاعر، جفايي به اوست، از اين رو تلاشي ديگر به کاربستم و سعي کردم در قالب کتابي مختصر به «انديشه­هاي کلامي مولوي کرد» هم بپردازم. پس از يک سال و نيمي کار بر روي منظومه­هاي کلامي مولوي، کتاب «انديشه­هاي کلامي مولوي کرد» را نوشتم و روانۀ بازار کردم. به تفاريق و در مقاطعي هم مقالاتي در باب مولوي نوشتم، اما احساس مي­کردم که هنوز کاري مانده و من بايد آن را در حد بضاعتم به انجام برسانم. به همين منظور، ديرزماني بود که آرزو داشتم و از خدا مي­خواستم توفيقي دست دهد که بتوانم زندگي شاعر و عالم بزرگ کرد، مولوي تاوه­گوزي را بنويسم. براي اين کار چند سالي مشغول يادداشت برداري و فيش برداري از آثاري بودم که به مولوي و زندگي او پرداخته بودند. تقريباً بيشتر آثاري را که به مولوي پرداخته بودند-به ويژه مولوي شناسان- خواندم و به فارسي ترجمه کردم. آنها را بارها مرور کردم و سعي کردم به اصح نظريات پي ببرم. اگر در يک حادثه نظرات گوناگوني وجود داشت، با بررسي آنها و در نظر گرفتنِ قرائني، صحيح­ترين نظر را برگزيدم و بدون غفلت از ساير نظريات، آن را در اين اثر مبنا قرار دادم. با وجود اين، محدوديتها و پرسشهاي فراواني وجود داشت:

مولوي دقيقاً از چه زماني تحصيلات خود را آغاز کرده بود؟ در چه مدارس و مساجدي تحصيل کرده بود؟ به ترتيب، تحصيلات خود را چگونه و در چه جاهايي ادامه داده بود؟ در چه سالي مُجاز به افتا شده بود و چه کسي اجازۀ افتا را به او داده بود؟ ابتدا در کدام روستا به تدريس و تحقيق و امامت پرداخته بود؟ آيا با نالي هم درس بوده و با او آشنايي داشته است؟ در چه سالي ازدواج کرد و چگونه عنبر خاتون به کابين مولوي درآمد؟ لقب مولوي را آيا در سنندج به او داده بودند يا اکرم خانِ افغاني و عنبرخاتون؟ در چه تاريخي و به چه علل و دلايلي به شيخ عثمان ارادت پيدا کرد؟ اولين شعري که مولوي سرود در کجا و چه سني بوده است؟ اين پرسشها و بسياري ديگر از اين دست را به هيچ وجه به صورت دقيق نمي­توانيم پاسخ بدهيم. اما در اين کتاب، با بهره­گيري از اشعارِ ديوان و قرائن بسيار و نظرات بيشمار و حدسياتي از روي پندار، پاسخهايي داده شده است. شکل و ساختار اثر، روايي و داستاني است. اسکلت بندي حوادث با استفاده از منابع و عنديات نويسنده است، اما در بسياري مسائل فرعي، از خيال و گمانه زني نيز بهره­هاي فراواني برده شده. در واقع در برخي جاها نويسنده با مولوي هم ذات پنداري کرده و از زبان او سخناني گفته که بيشتر شبيه به رمانهاي تاريخي است. اين خيال­پردازيها به اصل ماجرا و حوادث هيچ لطمه­اي نزده است. براي اينکه دوران زندگي مولوي در سدۀ سيزده هجري و يا نوزدهم ميلادي براي خوانندگان آشکار شود، از روي منابع قابل وثوق تا حدودي با استفاده از تکنيکهاي داستان، بدان پرداخته شده است. اوضاع و احوال کردستان در دوران بابانها و اردلانها را در فصل اول کتاب به اختصار نوشتم. سير مطالعات و تحصيلات مولوي را از ابتدا تا اخذ اجازۀ افتا به کمک منابعي که در اختيار بود به نگارش درآوردم. در بارۀ مولانا خالد شهرزوري و شيخ عثمان نقشبندي، چون تأثيرات فراواني در کردستان آن روزگار عموماً و مولوي خصوصاً داشتند، نوشتم. هر جا لازم بود به اشعاري از مولوي استناد شد و ترجمۀ خلاصه و يا کامل آن را در متن آوردم. به دليل اينکه خواستم اين اثر ضمن تحقيقي بودن، شکل و ساختارِ داستان به خود بگيرد، از ارجاعات پي­درپيِ خسته کنندۀ درون متني پرهيز کردم.  با اينکه منابع مورد استفاده در نوشتن اين کتاب را در پايان کتاب و فهرست منابع آورده­ام، اما سعي کردم تنها در پي­نوشتهاي توضيحي به آثار مولوي ارجاع دهم و البته در چند مورد برخي از شخصيتها و روستاها را نيز معرفي کردم. در مجموع مي­توانم بگويم، با آنکه هنوز بسياري از زواياي زندگي مولوي نوشته نشده، و از مولوي پژوهان و صاحب نظران مي­خواهم براي اين مهم، همّت کنند، اما اگر اين اثر لحظاتي خواننده را وارد دنياي مولوي کرده باشد و او را با اين شاعرِ عارف آشنا بکند، هدف نويسندۀ اثر برآورد شده است.

کتاب «سوز فراق؛ زندگی، اندیشه و سلوک مولوی کُردی» اثر دکتر جمال احمدی در ٢٣١ صفحه باقیمت ١٥٠هزار تومان توسط انتشارات “آلای روناکی” منتشر و روانه بازار نشر شده است.

  https://t.me/kurdishbookhouse

 هر نوع بازنشر این متن با ذکر منبع «خانه کتاب کُردی» مجاز است.

درباره‌ی ماڵی کتێبی کوردی

همچنین ببینید

کتاو دەستوور زوان کوردی لەکی ڤەباوەت ڕێزوان لەکی چاپ و ڤڵارا بی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *